Search

'Het Slimme Darmen-dieet'

Updated: Mar 10


In ‘het slimmedarmendieet’ legt dokter Michael Mosley (61), presentator van uitstekende wetenschapsprogramma’s op de BBC, uit hoe het microbioom ons immuunsysteem en ons lichaamsgewicht mee bepaalt, maar ook hoe het een rol speelt bij mentale problemen als angst en depressie.


HUMO: We weten pas sinds kort hoe belangrijk de bacteriën in onze darmen zijn. Hoe komt het dat het zo lang heeft geduurd?

Michael Mosley «Omdat we nu pas de technologie hebben om ze te identificeren. In onze darmen leven duizenden soorten bacteriën, maar de meeste kunnen niet overleven buiten hun vertrouwde omgeving. Het overgrote deel kun je ook niet in een laboratorium kweken. Maar dankzij de gentechnologie kunnen we nu darmbacteriën opsporen aan de hand van stukjes DNA. We kunnen ze nog altijd niet zien, maar door de genetische sporen die ze achterlaten, kunnen we ze identificeren. We kunnen ook zien welke invloed veranderingen in de darmflora hebben op onze eetlust, onze hersenen en nog veel meer.


»Mijn allereerste wetenschappelijke documentaire ging over Barry Marshall, een Australische wetenschapper die in 1984 heeft ontdekt dat maagzweren worden veroorzaakt door een bacterie, de Helicobacter pylori.Niemand geloofde hem toen. Zelfs toen ik in 1994 mijn docu maakte, weigerden veel deskundigen te accepteren dat hij gelijk had, ook al waren er ondertussen studies verschenen die zijn bevindingen bevestigden. Een vooraanstaande professor zei me letterlijk: ‘Ik weiger te geloven dat een onbetekenende snul uit West-Australië iets heeft ontdekt waar ik veertig jaar overheen heb gekeken. Ik hoef zijn research ook niet te lezen om te weten dat hij fout zit. Ik zou nog liever de maag van mijn patiënten wegnemen dan hen antibiotica voor te schrijven tegen die zogenaamde bacterie.’


»Marshall heeft als eerste aangetoond dat een voorheen onbekende bacterie een grote invloed had. Plots besefte men dat de darmen, en de bacteriën die erin leven, misschien toch het onderzoeken waard waren. In 2005 kreeg hij de Nobelprijs voor Geneeskunde. Niet alleen een erkenning voor hem, meer dan twintig jaar na zijn ontdekking en na tegenwind van veel professoren, maar ook een mijlpaal voor het onderzoek naar bacteriën. Plots ging er veel geld naartoe.


»Een andere belangrijke stap is de kweek van steriele muizen, die geen bacteriën in hun darmen hebben. Met die beestjes kun je allerlei interessante experimenten doen. Men heeft bijvoorbeeld ontlastingsstalen van magere en van dikke kinderen in de darmen van die muizen gebracht. Wat bleek? De muizen die de ontlasting van dikke kinderen kregen, werden dik, en de muizen die de ontlasting van magere kinderen kregen, bleven mager. Nochtans aten alle muizen exact hetzelfde aantal calorieën. Nog boeiender: je kunt van verlegen muizen agressieve beestjes maken als je ze bepaalde probiotica geeft, dus voeding die levende bacteriën bevat.


»We kunnen het brein, de darmen, het immuunsysteem en het gewicht van muizen manipuleren door de samenstelling van hun darmflora te veranderen. De grote vraag is of dat ook met mensen lukt. Dat wordt nu in laboratoria overal ter wereld onderzocht.»


HUMO: Dat de darmen zo lang verwaarloosd zijn door de medische wetenschap, komt volgens u doordat het niet zo’n sexy orgaan is.

Mosley «Toen ik geneeskunde studeerde, wilden de meeste medestudenten cardioloog of neurochirurg worden. Niemand droomde ervan maag-darmspecialist te worden. Niemand begreep goed hoe het werkte, en het werd ook gezien als het terrein voor kwakzalvers. Voor darmklachten bestond er lange tijd geen test, zodat ze als psychosomatische klachten werden afgedaan. Mensen die klaagden dat ze een voedselintolerantie hadden, waren niet goed bij hun hoofd of depressief, zei de dokter. Simpelweg omdat het niet wetenschappelijk kon worden aangetoond.»


HUMO: Maar dat is gelukkig veranderd.

Mosley «Als je een dokter zegt dat je een voedselintolerantie hebt, zullen de meesten nog altijd met hun ogen rollen. Ze geven je een medicament dat niet werkt en je zult je tot de alternatieve geneeskunde moeten wenden.»


Zware diarree


HUMO: Kunt u kort uitleggen wat het microbioom juist is?

Mosley «Dat zijn de 1 à 2 kilo microben die in onze darmen leven. Rare wezentjes die nooit het daglicht zien en die niet kunnen overleven in een omgeving met zuurstof. Er leven minstens duizend soorten bacteriën die voortdurend in gevecht zijn met elkaar. Behalve bacteriën vind je er ook virussen en schimmels. Het is een ecosysteem op zich. Sommige bacteriën zijn goed voor ons en sommige slecht.»


HUMO: En die bacteriën leven van wat we hen voeden?

Mosley «Toch van wat er van ons voedsel overblijft nadat het in de maag is gepasseerd, dus voornamelijk vezels en suiker. Maar het was niet de bedoeling van de natuur om ze met suiker te voeden. De schimmels en de gisten in de darmen gaan er beter door gedijen, kortom: de bad guys. Dat is één van de redenen waarom een suikerrijk dieet zo slecht voor ons is.


»De voorbije veertig jaar zijn we ook zeer onvoorzichtig omgesprongen met antibiotica. We hebben ze te veel geslikt, en we hebben ze ook massaal toegediend aan dieren die voor consumptie zijn bestemd. Antibiotica stimuleren de groei, zodat ze sneller kunnen worden vetgemest. Maar antibiotica hebben ook een verwoestend effect op onze darmflora. Als je veel antibiotica slikt, kan het microbioom daar weken, maanden of jaren de gevolgen van ondervinden. Bij sommigen kan het zelfs decennia duren voor het weer volledig is hersteld. Het leidt ook tot een overactief immuunsysteem. Dat is mogelijk een verklaring voor de enorme toename van allerlei allergieën, astma, voedselintolerantie en eczeem.»


'Laat je vooral niets aansmeren door de voedingsindustrie: die zit niet in met je gezondheid, maar is alleen op je geld uit.'

HUMO: Wat gebeurt er als je zware diarree hebt? Raak je dan bacteriën kwijt?

Mosley «Inderdaad. Daarom hebben we een appendix. We hebben lang niet begrepen waar het voor diende, maar dat is een opslagplaats van bacteriën. Als je diarree hebt, spoelt je lichaam je darmen schoon. Op dat moment laat de appendix bacteriën los die de darm opnieuw bevolken.»


HUMO: Sommige mensen ondergaan geregeld een darmspoeling om alle toxische stoffen af te drijven.

Mosley «Ik zou het niet aanraden. Het is nuttiger om niet alles weg te spoelen, maar de samenstelling van je microbioom geleidelijk te veranderen door je voeding. Dat is ondertussen uitvoerig wetenschappelijk onderbouwd.»


Beestjes van mama


HUMO: Ons microbioom is er slechter aan toe dan vroeger, schrijft u.

Mosley «Daar bestaat geen twijfel over. Ontlastingsstalen van veertig à vijftig jaar geleden bevatten een veel grotere variatie aan bacteriën dan recente stalen. Vooral bij kinderen is het verschil opvallend. De Hadza, een stam uit Tanzania, hebben een bioom dat veel diverser is dan dat van de westerse mens. Oudere mensen die nog supergezond zijn, blijken meestal ook een zeer gezond en divers microbioom te hebben. We weten nog lang niet alles over alle darmbacteriën, maar we weten wel dat een grote diversiteit heel belangrijk is.»


HUMO: Hoe komen we eigenlijk aan dat microbioom?

Mosley «We krijgen het als baby van onze moeder mee. Zolang je in de baarmoeder zit, zijn je darmen steriel, maar bij de passage door het geboortekanaal slikken we ontlasting en vaginale afscheiding van onze moeder in, en zo komen we aan onze eerste bacteriën. Als je met een keizersnede ter wereld komt, krijg je je eerste bacteriën van wat er in de operatiekamer rondzweeft en wat op de huid zit van de mensen die je in je eerste uren vastnemen. Uit onderzoek blijkt dat kinderen die via een keizersnede werden geboren, later een veel groter risico op obesitas en allergieën lopen.


»Borstvoeding is ook zeer belangrijk. Lange tijd was het een mysterie waarom moedermelk voor een baby onverteerbare suikers bevatte. Nu weten we dat die suikers dienen om de zeer heilzame bifidobacterie te voeden.


»Het bioom wordt in de loop van ons leven onder andere verrijkt door de microben die we buiten opdoen. Tuinieren is zeer nuttig, omdat er in de bodem miljarden bacteriën leven. Je handen eens goed vuilmaken is dus een aanrader, je ramen af en toe openzetten ook. Maar het belangrijkst is onze voeding: wil je een gezond en gevarieerd bioom, zorg dan voor zoveel mogelijk variatie in je dieet. Eet zoveel mogelijk verschillende plantaardige producten en eet ook zoveel mogelijk delen van de plant, zoals de stengels van broccoli. Kijk ook naar andere culturen: limabonen worden hier weinig gegeten, maar zijn wel supergezond.


»De meeste mensen doen net het omgekeerde: ze eten veel te weinig vezels en proppen zich vol met voedsel dat een verwoestend effect heeft op het microbioom, zoals junkfood en bewerkte levensmiddelen. Het soort voeding dat je in een benzinestation koopt, zeg maar. Dat zit tjokvol vet en suiker en bevat bewaarmiddelen. Proeven met muizen hebben aangetoond dat die bewaarmiddelen de groei bevorderen van bacteriën die het op de slijmlaag van de darm gemunt hebben. En dat kan leiden tot diabetes type 2, obesitas en andere aandoeningen. Vetarme en suikervrije producten in de supermarkt zijn trouwens ook troep. De fabrikanten laten één ingrediënt weg, maar vervangen dat dan door andere die minstens zo ongezond zijn.


»Het jammere is dat het microbioom van generatie op generatie overgaat. Als een moeder een ongezonde darmflora heeft omdat ze obees is of te veel junkfood eet, zullen haar kinderen óók een slecht microbioom hebben. Dat weten we van grote Nederlandse studies die al zestig jaar lopen.»


HUMO: De titel van uw boek is niet toevallig gekozen: in onze darmen zit een soort tweede brein, dat met ons ‘gewone’ brein communiceert.

Mosley «Het brein in ons hoofd is één homp hersencellen. Het brein in onze darmen bevat ongeveer evenveel hersencellen als het brein van een kat en ligt als een dun laagje over de hele lengte van het darmstelsel. Het bestaat uit precies dezelfde hersencellen als die van ons andere brein en produceert dezelfde neurotransmitters. Het communiceert met onze hersenen via de nervus vagus, de zenuw die de hersenen met de darmen verbindt en één van de belangrijkste zenuwen die we hebben. Ze is ook supersnel, omdat onze darmen en hersenen zeer snel moeten kunnen communiceren met elkaar. De bacteriën in onze darmen kunnen dat systeem hacken en de signalen wijzigen. Zo kunnen ze ons hoofdbrein instructies geven.


»Dat doen ze ook langs een andere en veel tragere weg, namelijk via het bloed. Darmbacteriën produceren chemicaliën die een invloed hebben op het humeur, zoals serotonine, of neurotransmitters met een kalmerende werking. Ze maken ook veel dopamine aan, ook bekend als het gelukshormoon. Ze doen dat wellicht om ons te belonen wanneer we dingen eten die ze graag lusten. Ze hebben er ook alle belang bij om zoveel mogelijk nuttige voedingsstoffen binnen te krijgen, want daar beneden is het voortdurend oorlog. Al die bacteriën doen er alles aan om te overleven en de sterkste te worden, onder andere door onze appetijt te manipuleren. Ze bepalen dus mee wat we eten.


»Ze reguleren ook mee hoeveel we eten, want dat wordt bepaald door hongerhormonen die in onze maag en darmen worden geproduceerd. Je hebt twee groepen hongerhormonen: de eerste groep wekt de eetlust op en geeft de hersenen het signaal dat je hongerig bent, de tweede groep remt de eetlust juist af. De darmbacteriën produceren chemische stoffen die zeer sterk op de hongerhormonen lijken.»


HUMO: Het zijn blijkbaar heel slimme beestjes.

Mosley «Het zijn vooral ongelofelijk goede scheikundigen. Ze kunnen bijna alle chemische processen in ons lichaam imiteren. Maar dat betekent ook dat ze ons kunnen manipuleren.»


HUMO: Is dat tweede brein ook een recente ontdekking?